गोदाममा १ लाख टन बढी मल, किसानलाई अभाव

२१ मंसिर, काठमाडौं । काभ्रे भुम्लु गाउँपालिकाका किसान श्यामकृष्ण श्रेष्ठलाई मल अभाव छ । सहकारीमा मल माग्न जाँदा पाउने अवस्था छैन । ‘अब हिउँदे बाली, नगदे बाली लगाउने बेला भयो तर मल छैन । समाचारमा मल टन्न छ भन्ने सुनिन्छ, यहाँ मल पाउन मारामार गर्नुपर्ने स्थिति छ,’ श्रेष्ठ भन्छन् । तर, अहिले यो समस्या श्रेष्ठमात्र होइन, मकवानपुर मनहरी गाउँपालिका रजैयाँकी किसान सानुमाया मोक्तानको पनि हो । ‘मल त अहिलेसम्म कहिले पनि सजिलोसँग पाएको थाहा छैन, झन् कोटा तोकेको छ,’ मोक्तान भन्छिन् ।

नागरिकता देखाएर एक घरलाई एक बोरा मल पाउनु नै ठूलो भाग्य भएको उनी बताउँछिन् । मकवानपुरकै भीमफेदी गाउँपालिकामा पनि मलका लागि वडा र सहकारीले कोटा तोकेको छ । कोटा अनुसार नै मल लिनेपरेको स्थानीय किसान शरद बर्तौला बताउँछन् । किसानले मल पाउन भोगिरहेको समस्याका यी केही प्रतिनिधि उदाहरण हुन् । यी समस्या देशभरिका किसानलाई छ । मलको समस्या आजको मात्रै नभई वर्षौंदेखिको हो । अनुगमन नहुँदा किसानलाई समस्या सरकारले सन्तुलित वितरण अनुगमन नगर्दा किसानलाई समस्या भइरहेको अगुवा कृषक बताउँछन् । ‘गोदामबाट पनि मल गइरहेको छ, गोदाममा पनि मल छ तर किसानले पाउन मुस्किल भइरहेको छ । यसको कारण प्रभावकारी अनुगमन भएन,’ राष्ट्रिय कृषक समूह महासंघका संस्थापक अध्यक्ष उद्धव अधिकारी भन्छन् ।

उनले मलका लागि स्थानीय तहले नै खपत आधार र त्यसको परिणाममा अनुगमन गर्नुपर्ने बताए । सरकारले अब रासायनिक मलको विकल्पमा जैविक मल प्रयोग गर्न किसानलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्ने उनी बताउँछन् । ‘कृषिको आधा बजेट रासायनिक मलमा हाल्दा पनि सधैं हाहाकार हुन्छ, अब जैविकलाई विकल्पमा लिएर किसानलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘त्यसबापत सरकारले किसानलाई सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्छ । यसो गर्दा माटो, देशको आर्थिक अवस्था र उपभोक्तालाई पनि फाइदा हुनेछ ।’ कृषि मन्त्रालयका सहसचिव डा. रामकृष्ण श्रेष्ठ मल अभाव विषयलाई लिएर मन्त्रालयले सुधारको कम गरिहेको बताए । ‘हामीले मल वितरण प्रणालीमा सुधार गर्न निर्देशिका संशोधन गरिरहेका छौं । यो निर्देशिका सुधार भएपछि अहिले जस्तो समस्या आउँदैन,’ श्रेष्ठले भने ।