३० असोज, काठमाडौं । 

कर्णाली प्रदेशमा ३ सय ४० जनामा लामखुट्टेको टोकाइबाट हुने डेंगी संक्रमण पुष्टि भएको छ, जसका कारण दुई जनाले ज्यान गुमाएका छन् । स्वास्थ्य सेवा निर्देशनालय सुर्खेतका अनुसार यो तथ्यांक गएको वैशाखदेखि २५ असोजसम्मको हो । डेंगी एडिस एजिप्टाई जातको पोथी लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने एक प्रकारको कीटजन्य रोग हो । विशेष गरी तराईका जिल्लामा बढी देखिने डेंगी बिस्तारै चिसो मौसम हुने पहाडी तथा हिमाली जिल्लामा समेत फैलिँदै गएको छ । स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार जलवायु परिवर्तन, मानिसहरूको आवागमन, अव्यवस्थित शहरीकरणलगायतका कारण लामखुट्टेलाई सहजै बाँच्ने वातावरण बन्दै गएपछि चिसो ठाउँमा पनि डेंगी संक्रमण बढ्दै गएको हो ।

स्वास्थ्य सेवा निर्देशनालयले उपलब्ध गराएको तथ्यांकमा सबैभन्दा धेरै सुर्खेतमा २ सय ४८ जनामा डेंगी संक्रमण देखिएको छ । प्रदेश राजधानी भएकाले मानिसको बसोबास धेरै हुनु, सुविधासम्पन्न अस्पतालको पहुँचले पनि सुर्खेतमा यसको संक्रमण बढी देखिएको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन् । जिल्लागत तथ्यांकअनुसार मुगुमा एक, जुम्लामा चार, कालिकोटमा आठ, दैलेखमा ५८, जाजरकोटमा चार, रुकुम पश्चिममा सात, सल्यानमा १० जनामा डेंगी सक्रमण पुष्टि भएको छ । यो तथ्यांक डेंगी पुष्टि भई कर्णाली प्रदेश अस्पताल र जिल्लास्थित अस्पतालमा उपचार गराएकाहरूको मात्रै हो । निजी स्वास्थ्य संस्थामा संक्रमण पुष्टि भएकाहरूको तथ्यांक निर्देशनालयसँग छैन । सरकारी अस्पतालमा आएकाहरूको मात्रै तथ्यांक संकलन हुने हुँदा समुदायस्तरमा डेंगीको वास्तविक अवस्था पत्ता लगाउन निकै चुनौती देखिन्छ ।

निर्देशनालयका फोकल पर्सन श्याम आचार्यले वर्षात्‌को समयमा डेंगी संक्रमणको जोखिम उच्च हुने बताउँछन् । डेंगी सार्ने जातको लामखुट्टे बस्ने स्थानको वृद्धि हुँदै जादा विशेष गरी वीरेन्द्रनगर यसको रेडजोनमा पर्ने गरेको उनले बताए । योसँगै डेंगी संक्रमण गराउने लामखुट्टेको जोखिम कर्णालीका १० वटै जिल्लामा रहेको उनको भनाइ छ । उनका अनुसार लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्न पूरा शरीर ढाक्ने कपडा लगाउने, खाल्डाखुल्डी पुर्ने, खानेपानी वा ढल चुहिएको छ भने तत्काल मर्मत गर्ने, खाली भाँडाकुँडा घोप्ट्याएर राख्ने, पानीको ट्यांकी पूरै खाली गरेर सफा गरिरहने र सुत्ने बेला झुलको प्रयोग गर्नुपर्छ । ‘हरेक वर्ष साउन महिनाबाट डेंगी संक्रमण क्रमशः वृद्धि हुँदै जाने भएकाले सुरुवाती चरणमै व्यापक प्रचार–प्रसार र समुदाय परिचालनमार्फत डेंगी संक्रमण नियन्त्रणका क्षेत्रमा काम गर्दै आएको भए पनि जोखिम भने कायमै छ,’ उनले भने, ‘डेंगी नियन्त्रणको मूल आधार लामखुट्टेको प्रजनन्‌स्थल खोजेर नष्ट गर्नु हो ।’